กลองพื้นเมือง

posted on 26 Sep 2009 09:18 by lannawisdoms

ประหวัดกลองพื้นเมือง

ล้านนาเป็นอาณาจักรเก่าแก่ที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาช้านาน   ดินแดนล้านนาเป็นแหล่งรวบรวมศิลปะวัฒนธรรมของผู้คนหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ เช่น คนเมือง  ไทใหญ่  ไทลื้อ  ไทยอง ฯลฯ กลองล้านนาเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมทางดนตรี  บ่งบอกถึงความเชื่อ  ความศรัทธาที่มีต่อพระพุทธศาสนา  เป็นสัญลักษณ์ของการประโคมในพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น การแห่ครัวทาน (เครื่องไทยทาน)  ตีเป็นสัญญาณบอกวันพระ วันศีล  หรือประโคมเพื่อความสนุกสนานรื่นเริงในงานบุญต่าง ๆ นอกจากนี้แล้วกลองล้านนายังสัมพันธ์กับวิถีชีวิต  ในอดีตกลองปูชาและกลองไชยมงคลยังทำหน้าที่ตีเป็นสัญญาณบอกศึก  บอกทิศทางเข้าโจมตี  รวมถึงการรวมพลของทหาร  และการเรียกประชุมของชาวบ้านในวาระต่าง ๆ

กลองพื้นเมืองชนิดต่าง ๆ

๑.  กลองแอว หรือ กลองตึ่งโนง

กลองชนิดนี้มีชื่อเรียกตามเสียงที่ได้ยินออกมาจาก การตี  คือ กลองเป็นเสียง “ตึ่ง”  ฆ้องเป็นเสียง “โนง”  จึงนิยมเรียกว่า “กลองตึงโนง”  กลองชนิดนี้เรียกอีกชื่อว่า “กลองแอว” ซึ่งสืบเนื่องมาจากรูปร่างของกลองที่คอดกลางคล้ายคลึงกับสะเอวของคนนั่นเอง กลองแแอวนี้ถือเป็นกลองพื้นบ้านล้านนาที่มีการใช้ในล้านนามายาวนาน มีขนาดหน้ากว้างประมาณ  ๑๒ – ๒๐ นิ้ว ยาวประมาณ ๒ วา การตีจะไม่นิยมตีเดี่ยว แต่จะตีประสมวงกับเครื่องดนตรีชนิดอื่น เรียกว่าวงกลองแอวหรือวงตึ่งโนง   ในการเล่นกลองตึ่งโนงจะประกอบด้วยผู้แสดงจำนวน ๕ คน คือ กลอง ,     ตะหลดโป๊ด , ฆ้องย้ง (กลาง) , ฆ้องอุ้ย (ใหญ่) และฉาบ   นิยมใช้ประโคมแห่ครัวทานและประกอบการฟ้อนเล็บ

๒. กลองชัยยะมงคล หรือ กลองบูชา
เป็นกลองพื้นเมืองของล้านนาแต่ดั้งเดิม โดยพบหลักฐานเกี่ยวกับกลองชัยยะมงคลในธัมม์โบราณของล้านนา  ในอดีตใช้เฉพาะในวังพระยาเจ้าเมืองเป็นผู้นำมาใช้เป็นคนแรก (ชาวบ้านธรรมดาไม่สามารถนำมาใช้ได้) โดยนำมาใช้ตีในช่วงเวลาที่ออกศึก ชนะศึก หรือในช่วงที่ฝนฟ้าตกไม่ถูกต้องตามฤดูกาลหรือน้ำแล้งจะมีการตั้งธรรมปลาช่อนเทศน์ในพระวิหารพร้อมกับนำพระเจ้าฝนแสนห่าออกมาแห่รอบบ้านเมืองพร้อมกับตีกลองชัยยะมงคล เพื่อทานขอฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล    ปัจจุบันกลองชนิดนี้นำไปใช้ในงานเกี่ยวกับศาสนา และงานมงคลต่าง ๆ


๓. กลองปู่เจ่
มาจากของไทใหญ่เรียกว่ากลองก้นยาว  แต่ทางบ้านเราเรียกว่ากลองปู่เจ่  บางทีเรียกอุ้งเจ่  แต่ถ้าเป็นของไตใหญ่จะเรียกกลองก้นยาวทั้งหมด    ลักษณะของกลองก้นยาวที่ถูกต้องตามแบบแล้วจะวัดจากเส้นรอบวงบริเวณหน้ากลองแล้ววัดความยาวจากหน้ากลองลงมาถึงเอวกลองไม่เกินความยาวที่วัดได้จากเส้นรอบวงส่วนที่เหลือจากนั้นจะเป็นส่วนของก้นกลอง  เพลงสำหรับใช้เล่นกับโต  ฟ้อนนก  การละเล่นทั่วไป   เพลงรับแขก   และเพลงธรรมดาแต่จังหวะเร็ว   กลองปู่เจ่ ๑ วงประกอบด้วย เครื่องดนตรี คือ กลอง , ฆ้อง , ฉาบ

 

๔. กลองมองเซิง
คือกลองที่ขึงด้วยหนังทั้งสองหน้า มีสายโยงเร่งเสียง รูปร่างคล้าย ตะโพนมอญ ไม่มีขาตั้ง แต่มีสายร้อย สำหรับคล้องคอเวลาตี เวลาตีไม่ต้องติดจ่ากลอง ชื่อกลองมองเซิง เป็นภาษาไทใหญ่ แปลว่า ฆ้องชุด กลองมองเซิงจึงหมายถึงกลองที่ใช้ฆ้องเป็นชุด เพราะวงกลองมองเซิงจะเน้นเสียงฆ้องเป็นหลัก    กลองมองเซิง จะตีรับกับฉาบโดยลักษณะอาการล้อทางเสียง หลอกล่อกันไป อาจจะมีการเฮ็ดความสลับไปด้วย ในขณะที่มีเสียงฆ้องเป็นตัวกำกับจังหวะ ซึ่งมีบางแห่งเพิ่มฉิ่ง ตีกำกับจังหวะร่วมไปกับฆ้องด้วย ปัจจุบันกลองมองเซิงนิยมตีในการแห่ครัวทานและประกอบการฟ้อนก๋ายลาย

 

๕. กลองสะบัดชัย
การตีกลองสะบัดชัย เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านล้านนาอย่างหนึ่ง ซึ่งมักจะพบเห็นในขบวนแห่หรืองานแสดงศิลปะพื้นบ้านโดยทั่วไป ลีลาในการตีมีลักษณะโลดโผนเร้าใจ มีการใช้อวัยวะหรือส่วนของร่างกายที่ใช้เป็นอาวุธได้ประกอบในการตีด้วย ทำให้การตีกลองสะบัดชัย เป็นที่ประทับใจของผู้ที่ได้ดูชม จนเป็นที่นิยมกันอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน นับได้ว่าศิลปะการตีกลองสะบัดชัยเป็นศิลปะที่นำชื่อเสียง ทางด้านวัฒนธรรมสู่ล้านนาไม่น้อย บทบาทของกลองสะบัดชัยตอนนี้ คืออยู่ในฐานะ 'การแสดง' และก่อนที่จะมาเป็นการแสดงนั้น กลองสะบัดชัยได้พัฒนามาแล้วทั้งหน้าที่ รูปร่างลักษณะ จังหวะและการตี   กลองสะบัดจะใช้ตีในโอกาสต่าง ๆ ได้แก่   เป็นสัญญาณโจมตีข้าศึกหรือบอกข่าวสารในชุมชน   งานมหรสพหรืองานบุญ   การประโคมฉลองชัยชนะ   และเป็นการประโคมเพื่อความสนุกสนาน 

จังหวะการตีกลองบูชา หรือ กลองไชยมงคล
         
จังหวะในการตีแบบเดิมที่ตีอยู่กับที่ในหอกลองของวัดมีลักษณะต่าง ๆ กันตามโอกาสดังนี้
          
๑. ตีเรียกคน เช่นมีงานประชุมหรืองานของส่วนรวมที่ต้องช่วยกันทำ ลักษณะนี้จะตีเฉพาะกลองใหญ่ โดยเริ่มจังหวะช้าและเร่งเร็วขึ้น
          
๒. ตีบอกเหตุฉุกเฉิน เช่น ไฟไหม้  จะตีเฉพาะกลองใหญ่และมีจังหวะเร่งเร็วติด ๆ กัน          

๓. ตีบอกวันพระ วันโกน ลักษณะนี้จะตีทั้งกลองใหญ่และลูกตุบ มีฉาบและฆ้องประกอบจังหวะด้วย จังหวะหรือทำนองในการตีที่เรียกว่า 'ระบำ' มี ๓ ทำนองคือ
ปูชา (ออกเสียง-ปูจา) มีจังหวะช้า ใช้ฆ้องโหม่งและฆ้องหุ่ยประกอบ
สะบัดชัย มีจังหวะปานกลาง ใช้ฆ้องโหม่ง ฆ้องหุ่ย และฆ้องเล็กประกอบ
ล่องน่าน มีจังหวะเร็ว ใช้ฆ้องเล็กประกอบ


๔. ตีในงานบุญ  ลักษณะนี้จะตีทั้งกลองใหญ่และลูกตุบ จังหวะเร่งเร็วเสมอต้นเสมอปลาย โดยมีคนใช้แส้ไม้ไผ่ที่เรียกว่า 'ไม้แสะ' ฟาดหน้ากลองให้จังหวะ แต่ไม่มีฉาบและฆ้องประกอบ
ลักษณะการตีดังกล่าวทั้งหมดเป็นการตีอยู่กับที่ ภายหลังเมื่อเข้าขบวนแห่ก็ได้ใช้จังหวะหรือทำนอง 'ล่องน่าน' โดยมีไม้แสะตีประกอบด้วย ต่อมานิยมใช้จังหวะหรือทำนอง 'สะบัดชัย' ไม่ใช้ไม้แสะ
 

edit @ 26 Sep 2009 14:36:49 by โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา

Comment

Comment:

Tweet

#2 By (49.230.130.33|49.230.130.33) on 2014-11-05 09:52

รับทำกลองทุกชนิด หนังชัก หนังลิว
และจำหน่ายฆ้อง ฉาบ

ในราคากันเอง


รับประกันคุณภาพ..โดยได้รับการยอมรับจากลูกค้ามานานกว่า 50 ปี



และเป็นสินค้าโอทอปประจำตำบล


ติดต่อสอบถามรายละเอียดที่
..ชมรมกลองล้านนาบ้านน้ำเพอะพะ
โทรศัพท์ 053-980266

หรือ 089-7019792

#1 By ลูกหลานสล่ากลอง (118.172.58.58) on 2009-12-13 10:20